جو ::.
گرداگرد سطح زمین را پوششی از هوا احاطه کرده است. این پوشش ادمی را از تابش فرا بنفش خورشید محفوظ میدارد و موجب اعتدال دماهای بسیار متفاوت سطح زمین میشود.
هوا مخلوطی از چند گاز است نه ترکیبی نه شیمیایی. %78 حجمی این مخلوط نیتروژن و 21 درصد ان اکسیژن و کمتر از 1 درصد ان آرگون است و مقدار بسیار کمی گاز کربنیک و بخشار اب دارد. احتمالا این درصد ها در بخش فوقانی جو متفاوت است و در ارتفاعات 50 تا هفتاد کیلومتر از سطح زمین ئیدرژن و هلیوم اهمیت خاصی پیدا میکند.
فشار متوسطی که این جو در سطح دریا وارد میاورد برابر با 101،325 نیوتون بر متر مربع یا 2/1013 میلی بار است. میلی بار واحدی است که در هواشناسی به کار میرود. البته مقدار بالا یک مقدار متوسط است. مقدار واقعی فشار جو با زمان تغییر میکند. معمولا فشار های زیاد - مثلا 1،030 میلی بار - با وضعیت جوی خوب همراه است و فشار های کم - مثلا 980 میلی بار - با بارندگی.
فشار در سطح دریا را وزن هوایی موجب میشود که روی ان قرار دارد. چون از سطح دریا بالاتر رویم فشار کم میشود. در ارتفاع 5/5 کیلومتری فشار نصف 1،013 میلی بار است و در ارتفاع 11 کیلومتری یک چهارم ان.
هر 5/5 کیلومتر، فشار به نصف مقدار قبلی کاهش میابد.
چگالی هوا نیز از همان قاعده فشار تبعیت میکند. در ارتفاع 5/5 کیلومتر از سطح دریا، چگالی 50 درصد مقدار ان در سطح دریاست. در 160 کیلومتری، چگالی هوا کمتر از چگالی بهترین خلایی است که در ازمایشگاه میتوان به دست اورد. اطلاعاتی که از ماهواره های ونگارد و اکسپلورر 9 به دست امده به وضوح تمام نشان میدهد که چگالی در هر ارتفاع معین از روزی به روز دیگر کاملا تغییر میکند و علت عمده این تغییر، تغییرات فعالیت خورشیدی است.
جو زمین دارای لایه ای فوقانی نیست که کاملا مشخص و مجزا باشد. مطالعه شخانه ها دال بر وجود هوا تا حدود 160 کیلومتری سطح 5487زمین است؛ مطالعه شفق هایه قطبی از وجود هوا، دست کم در ارتفاع 700 کیلومتر از سطح دریا حکایت میکند. جو زمین را میتوان به چهار لایه تقسیم کرد:
1. گشت کره 5487 | 5487 2. پوش کره 5487 | 5487 3. یون کره 5487 | 5487 4. بیرون کره.
1: یکی از کارهای گشت کره تنظیم دما در سطح زمین است. انرژی خورشیدی معمولا به مقدار زیاد در عرض های جغرافیایی کم و به مقدار کمتری در عرض های جغرافیایی شمالی تامین میشود. گردش هوا میان عرض های جغرافیایی مختلف قسمتی از این گرمای اضافی را همراه با توده های عظیم هوا به نواحی سرد تر ( ویا بلعکس ) منتقل میکند. توده های هوای گرم مقادیر زیادی گرما را با خود به شمال میبرند و توده هایه هوای سرد به جنوب منتقل میشوند تا عرض های جغرافیایی جنوبی را سرد کنندمرزهای میان این توده های وسیع هوا را جبهه گویند.
در این مرزها میان توده های هوا، یعنی در جبهه ها است که قسمت عمده سرایط جوی سخت و طوفانی - ابر و مه و انواع بارندگی - واقع میشود. ارتفاع گشت کره با عرض جغرافیایی تغییر میکند و از 16 کیلومتر از سطح دریا در استوا به کمتر از 8 کیلومتر در قطب ها میرسد.
دمای گشت کره از مقدار متوسط 13 درجه سانتی گراد در سطح دریا به مقدار 50 - درجه سانتی گراد در راس این لایه ها کاهش پیدا مینکند. گشت مرز، مرز فاصل میان گشت کره و لایه بعدی است.
2: پوش کره تا 65 کیلومتر فراتر از گشت کره ادامه میابد. دما در 15 کیلومتر اول این لایه در مقدار متوسط 50 - درجه سانتی گراد ثابت میماند؛ سپس در 15 کیلومتر بهدی به 0 درجه سانتی گراد و بالا خره در 30 کیلومتر بالای این این لایه به 110 - درجه سانتی گراد نزول میکند.
جریان های هوا در پوش کره بیشتر افقی یعنی به موازات سطح زمین است. از نظر شیمیایی، پوش کره جز در دو مورد زیر شبیه نواحی پایینس جو است:
1. بخار اب ان کمتر است.
2. ازن ان بسیار بیشتر است. ازن ( O3 ) از تاثیر تابش فرا بنفش خورشید بر ملکول های اکسیژن ( O2 ) در پایین ترین بخش ( 15 کیلومتر ) پوش کره به وجود میاید.
نکته ::. ازن مرکب از ملکول هایی با سه اتم اکسیژن است نسبت به تابش فرابنفش خیلی کوتاه خورشید کدر است. جذب تابش فرابنفش به وسیله ازن بسیار مهم است، زیرا این تابش برای همه انواع حیات بر روی زمین فوق العاده زیان اور است. .:: نکته
5487توجه |پوش کره در حدود 5487یک پنجم جرم کل جو را شامل میشود |
3: ضخامت یون کره از 80 تا 500 کیلومتر تغییر میکند. عده اتم های یونیده 5487 در ان قابل ملاحظه است. یونش، معمول تابش فرا بنفش و پرتو X خورشید است. در یون کره سه لایه متمایز از یکدیگر را میتوان تشخیص داد که به لایه های D ، E و F معروف اند و هر لایه ویژگی های خود را دارد. اما هر سه لایه از نظره مخابره رادیویی بلند برد واجد اهمیت بسیار است. انعکاس های متوالی امواج میان این لایه ها و زمین ارسال پیام های رادیویی را به دور زمین ارسال پیام های رادیویی را به دور زمین امکان پذیر میسازد.
لایه D ، به ارتفاع حدود 100 کیلومتر از سطح دریا، برای بازتاب مخابرات رادیویی با طول موج بلند واجد اهمیت است. لایه E در 140 کیلومتری سطح دریا در بازتاب امواج رادیویی با طول موج متوسط از همه کار آتر است و بالاخره لایه F در ارتفاع 240 کیلومتری، مخابرات رادیویی با طول موج کوتاه را باز میتابد.
اشعه ای که از شراره های خورشید گسیل میشود، در طی مدتی که این شراره های فام سپهری دوام دارند، به شدت مخابرات رادیویی را مختل میکند.
4: بیرون کره لایه ای است که بالاتر از یون کره جای دارد و تا فضای خارج ادامه میابد. در این ناحیه است که فرار ملوکولی و اتمی از جو زمین قابل ملاحظه گردید. اتم ها و ملکول های سبکتر حتی اگر در قاعده بیرون کره باشند میتوانند بگریزند ولی ذرات سنگین تر تنها از ارتفاعات بالا می گریزند. میدان مغناطیسی زمین مانع فرار ذرات یونیده میشود.
تقسیم بندی تفصیلی تر لیه های جو، به شرح زیر است:
گشت کره، میان کره، گرما کره و بیرون کره.
میان کره بعد از گشت کره جای دارد. در این لایه دما نزول میکند و به 100 - درجه سانتی گراد میرسد. مرز فوقانی میان کره مز و پاز نام دارد. از مز و پاز به بالا دما 5487افزایش میابد.
یون کره بخش تحتانی گرماکره است. در گرما کره، دما با ارتافع زیاد میشود و به 2000 درجه سانتی گراد میرسد.
قسمت بعدی زمین: جو در نجوم ( اخرین قسمت زمین )
تبلیغات








